ЈБ.За жал, во случајот со ова приказна, инспирацијата беше настан, кој кога се случи, мене ме извади од памет! Се шокирав од тоа дека ние немаме ни идеа дека заштитата на послабите од нас, што е основен услов да се стекнеш со можност некој друг, посилен од тебе да те заштити кога ти ќе се најдеш во неправда. Но, многу бргу сфатив дека неправдата нема нација, раса, припадност и идеологија. Се ставив себе си на местото на тие луѓе и веднаш сфатив дека и јас сум Ром.  

ЈБ. Искрено, речиси сите Роми сите со кои работев на филмот беа образовани и луѓе со искуство и знаење во уметноста на филмот и театарот. Дури и повеќе од голем дел од останатата екипа. Така, предизвикот беше како да се направи избор од добра, подобар и најдобар. Мислам дека ги избрав најдобрите.  

ЈБ.За жал, тоа што може да го разбереме од поимот застапеност на ромите се сведува на истиот проблем со кој се соочуваат и македонците во македонската кинематографија. Македонските филмски уметници ја открија формулата за успех преку продавање на гетото, примитивизмот, ниските страсти, социјалната немилост и негативната селекција како рецепт кој ги продава нив како автори. Тоа е. Колку сме поглупи и попрости, толку повеќе зборуваат за нас. Може до нас е проблемот, не знам, навистина немам ум зошто се случува сето ова?

ЈБ. Имав среќа со актерите, со сите. За Бајрам, за Орхан и за Дишо не сакам да зборам. Бајрам Северџан, реално погледнато меѓу целиот кастинг е име и лице кое има најголеми успеси во филмот на светско ниво. Станува збор за актер кој го има она што мене ми е најважно кај актерот – присуството, неговото човечко својство. И тоа го добив. Беше задоволство да се работи со сите. Орхан Јашаровски пак е филмски и театарски образован човек, професионалец и ентузијаст со кого е леснотија да се работи. Со Бајрам и со Орхан пак задоволството е уште поголемо затоа што покрај овој филм се стекнав со двајца нови пријатели, и тоа ми е најважно од се. Ако после проектот, тебе актерите ти станале пријатели, значи се било, речиси совршено.

ЈБ. Мојата среќа е во тоа што јас имам своја публика. Моите проекти секогаш се гледани од публиката. Во овој случај и со ромската публика. И не е некоја мистерија зошто е тоа така. Јас не кокетирам со публиката, но се што правам е наменето за публика. За публика тука во Македонија. Моите приказни се македонски и важно ми е публиката во Македонија да се идентификува. Се друго е добро, може, но не мора.

ЈБ. Секако дека може. Ако сме реални, перцепцијата за ромите како примитивен народ во голема мера се должи и на тоа како тој народ е прикажуван на филм, телевизија и по медиуми речиси седумдесет, осумдесет години. Како и со македонците, впрочем. Македонската кинематографија примитивизмот го идентификува како производ за пазар по Европа и светот. Тоа е. Не продаваат како идиоти и простации тоа е факт. Многу пати сум прашал, зошто не се обидат да продадат во светот скапани пиперки и домати, па да видиме дали некој ќе им ги купи? Но, тоа е. Ние во Утре наутро се бавиме со други теми поврзани со нас.

РП. Дали планирате нов проект поврзан со ромската заедница?

ЈБ. Имам една, речиси готова приказна. Но, да не се повторувам. Ова е многу, многу неизвесна работа. Посебно, кога сум јас во прашање. Тоа е.

РП. Како гледате на развојот на младите ромски актери? Имаат лидоволно простор во домашната продукција?

ЈБ. Не. За жал. Но, ако е за утеха, шанса немаат ни младите актери македонци. Тоа е. Филмот во Македонија е привилегија на една група луѓе кои во филмот гледаат бизнис и општествена доминација.

РП. Дали имате некое посебно искуство од снимањата што би господелиле, а оставило траен впечаток?

ЈБ. Имам. Ова беше снимање кое траеше 70 денови. Ниту еден ден не се почувствував осамено. Иако, режисерското место на сет е многу осамено место, ако си опкружен со многу луѓе.  

РП. Што би им порачале на младите Роми кои сакаат да се занимаваат со филм или актерство?

ЈБ. Да се борат за улога. Да гребаат. Да настојуваат. Да одат на кастинзи. Да не се чувствуваат инфериорно. Да се покажуваат себе си и својот талент. И секако, да бидат упорни и посветени. Инаку, ова, ако од страна изгледа како фенси работа, во суштина е тешка и мачна професија. Актерството, посебно на филм е аргатска работа. Тие што ќе го прифатат ова во позитивен и творечки смисол, ќе успеат. Им посакува среќа на сите.

Интервјуто го реализираше Севгул А.- Рома Прес.

Zorakeribnaja i edukacija ko Roma zorakeraja o takati e khedinako, numa thaj olakiri rolja.
odova sebepi o Ministeriumi bash edukacija thaj nauka fokusirinipe ko implementiribe e dajatve taro Strategija bash inkluzija e Romengiri, save tane ko amaro vastalipe, mangipnaja te kjera pozorali edukacija, jekajekipe maskar e kedina thaj socijalnikano nijamalipe.

Akava vakerga rastrakoro sekretari ko Ministeriumi bash Obrazovanie thaj nauka i rajni Elena Ivanovska, ko avdisutni beshipe ki radji kerindor lafi bash i Strategija thaj inkluzija e Romengiri 2022-2030. Prekal zorakeripe i edukacijaki programa resargem dji ko 1200 stipendie bash maskarutne sikhlovne, sar thaj 150 bash uće (studentoja)edukacijako ďjandipe konjek bers.

Ko akava khedipe lele than pobuter ministeriumija, EU pretstavnikoja, ambasadorija sar thaj enďio sektori.
———-

Со јакнење на образованието на Ромите ја јакнеме силата на заедницата, а со тоа и нејзината општествена улога. Затоа Министерството за образование и наука е силно фокусирано на имплементација на одредбите од Стратегијата за инклузија на Ромите, кои се во наша институционална надлежност, со цел обезбедување поквалитетно образование и придонес кон општествена еднаквост и социјална правда.

Ова го истакна државниот секретар во Министерството за образование и наука, Елена Ивановска, на презентацијата на Нацрт-извештајот за проценка на имплементацијата на Стратегијата за инклузија на Ромите 2022–2030, која денес се одржа во Владата.

Ивановска посочи дека во изминатиот период Министерството вложило сериозни напори за зголемување на опфатот на ученици Роми во основното, средното и високото образование, за намалување на осипувањето, за зголемување на стапката на задржување и транзиција од едно образовно ниво во друго, како и за создавање поинклузивна училишна средина. Преку континуирано зголемување на финансиската поддршка во форма на стипендии, стигнавме до бројка од 1.200 стипендии за средношколци и 150 за студенти Роми на годишно ниво. Поддршка е и тоа што средношколците Роми можат да се запишат во посакуваната струка дури и ако имаат до 10% помалку поени од предвидените во конкурсот за упис во средно образование“, рече Ивановска, додавајќи дека туторството веќе е законски регулирано и дека бројот на ромски образовни медијатори во основното образование е зголемен на 50, а за првпат годинава се ангажирани и 35 медијатори во средните училишта.

Повеќе институции работеа и на зајакнување на системот на неформално образование, кој го промовира концептот на доживотно учење како формула за континуиран успех. Овој пристап го прифатија голем број припадници на ромската етничка заедница, со што стануваат повидливи и поконкурентни на пазарот на труд.

Државниот секретар посочи дека се решени и повеќе случаи кои се водеа како обиди за дискриминација и сегрегација на ученици Роми. Преку координиран пристап се зајакнува и свеста за негативните последици од ваквите појави, како и за позитивните ефекти од градење единство и заеднички живот.

Извештајот за проценка на имплементацијата на Стратегијата за инклузија на Ромите е исклучително важен и ќе ни помогне објективно да ги согледаме постигнувањата, да ги идентификуваме предизвиците и да ги насочиме идните активности врз основа на докази и препораки. Тој е добра алатка за подобрување на инклузивните политики, за унапредување на координацијата меѓу институциите, за поголема меѓународна поддршка и уште посилна политичка волја за развој на одржливи решенија за интеграција на Ромите во сите општествени сегменти, додаде Ивановска.

На настанот се обратија повеќе министри, шведскиот амбасадор н.е. Ола Солстром, претставници на Делегацијата на ЕУ во Скопје, Обединетите нации и граѓански организации.

Hazri kerga: Nedmedin A.-Roma Press

Avdige ani Raďji tari Republika Utarali Makedonija, ko buthikjeribe e United Nations Office for Project Services, sine prezentirime SWOT analiza kerdi taro ekspertoja Eben Fridman, angazirime prekal o proekti taro UNOPS.

Ki akaja ćipota lele than ambasadorija, pretstavnikoja taro institucie sar thaj o enďio sektori. E lavkeribnaja sa ćhivde valanutne mesazoja ko thavdipe thaj ďajbe piropoanglal ki implementacija tari Strategija bash inkluzija e Romengiri 2022-2030, ćhivibnaja akcenti ko pośukar buthikjeripe maskar e institucie ki koordinacija thaj partnersko buthikjeripe.

Денес во Владата на Република Северна Македонија, во соработка со United Nations Office for Project Services, беше презентирана SWOT анализата изработена од експертот Ебен Фридман, ангажиран преку проект на UNOPS.

На настанот присуствуваа амбасадори, министри и претставници на институции, меѓународни организации и граѓанскиот сектор. Беа претставени клучните наоди и препораки за унапредување на имплементацијата на Стратегијата за инклузија на Ромите 2022–2030, со акцент на подобра меѓуинституционална координација и партнерска соработка.

Настанот претставува важен чекор кон поефикасна поддршка и подобрување на условите за ромската заедница.

Hazri kerga:Nedmedin A.-Roma Press

Sajdime, ano teluno intervju kjeraja lafi e sovetnikoja Mirsad Ramazanoski bash i dis Kićevo, vakerela 121 jeri tane astarime e pajnencar- teleder drabaren ki Makeodnikani ćhib.
———

По неодамнешните поплави што го зафатија Кичево, Roma Press разговараше со советникот Мирсад Рамазаноски(коалиција Роми- Кичево)за моменталната состојба на терен, како и мерките што ги презема општината и бројот на погодени семејства.

RP: Каква е моменталната состојба во кризното подрачје во Кичево? Дали сите загрозени семејства се згрижени и безбедни?

Рамазаноски: Моменталната состојба е стабилна. Сите семејства се соодветно згрижени и обезбедени со храна, облека, хигиенски средства, средства за дезинфекција и ќебиња.

Со цел подобрување на условите и обезбедување подостоинствено сместување за лицата кои привремено се сместени во спортската сала „Христо Узунов“, Општина Кичево, во координација со Генералштабот на АРМ и касарната „Чеде Филиповски-Даме“, обезбеди мобилна бања за туширање.

Во спортската сала моментално се сместени околу 260 лица, односно 120 семејства.

RP: Кои конкретни мерки ги презема општината за санација на штетите и спречување на вакви ситуации во иднина?

Рамазаноски: Започната е санација на целото речно корито со целосна механизација, со цел да се спречи повторување на ваква поплава во иднина.

Сепак, има делови каде поради дивоградби изградени непосредно до реката, механизацијата нема пристап и не може целосно да ја изврши санацијата. За тие случаи се водат разговори со надлежните општински служби со цел да се најде најбрзо можно решение.

Екипите на ЈП „Комуналец“ – Кичево секојдневно ја чистат населбата Прилепска.

Воедно, Општина Кичево ги повикува сите граѓани и правни лица кои претрпеле штета на објекти, предмети или добра во домаќинствата и деловните субјекти да ја пријават штетата. Јавниот повик за пријава на штета е отворен до 06.03.2026 година.

RP: Колку од поплавените семејства се Роми?

Рамазаноски: Според моите податоци, сите 121 семејство се декларираат како Роми. Во спортската сала каде што се сместени има околу 260 лица.

Roma Press: Поплавите во Кичево ги погодија 121 ромско семејство, но според советникот Мирсад Рамазаноски, сите се згрижени и обезбедени. Општината работи на санација и подобрување на условите, а граѓаните се повикуваат да ја пријават штетата. 

Интервјуирал: Севгул А.-Рома Прес. Одговорил: Мирсад Рамазаноски(Советник).

Sebepi o bilache vakteskere śartoja thaj baro dejbe birśima, palpallem iranelapes o problemija taro poplavime khera ko drom Prilepska ko Kićevo. Telal o avgune informacie save vakerelalen i komuna, astarime tane 200 manuśa akale problemeja.

I Komuna vakerela e manuśen isilen trubuipe te oven ćhivde ko aver objekti, akanasaske palpalem ćhivenapes ki sportikani hala Ivanidol. Ko teren kerna buti e mehanizacie thaj rodelapes shajipe te arakjelpes solucija te ikavenpes e panja taro khera thaj avlina.

Tela amare haing(izvor) Roma Press, vakerlapes so akale problemeja astarime but familija hem Roma,save djivdinena ko po telune kotora taro akava atari(naselba). Ano akala khera thaj avlina khuvge olenge o pajna andre thaj kjerga baro zijani. Adala videa save daja tumen shajipe te diken tane haosna thaj daravutne dikibaske, sebepi so akala familija sakova fori kana isi bare birsima arakhenapes e jekajeke problemeja, nisar e istoneske te arakelhlepes solucija.

Од Општината информираат дека лицата кои имаат потреба од времено згрижување ќе бидат сместени во спортската сала во населбата Иванидол. На терен интервенираат екипи на ЈКП „Комуналец“, Кичево и Територијалната противпожарна единица од Кичево, кои постапуваат согласно утврдените приоритети и потребите на граѓаните. Имено како што дознаваме дека е свикан и Кризен штаб кој континуирано ја следи состојбата и ги координира сите активности за помош и заштита.

Според извори на „Рома Пресс“, најпогодени се семејствата кои живеат во пониските делови на населбата, имна истата еден голем дел живеат Роми и други, обилните врнежи навлегла во дворовите и во дел од домовите. Жителите реагираат дека со години се соочуваат со истиот проблем и за истиот не се изнајде решение, при секоји пообилни врнежи ние се соочуваме со хаос. Од друга страна Општинските власти апелираат на смиреност, трпение и зголемена внимателност.

Имено, Општина Кичево апелира да се избегнува движење низ поплавени улици и подрумски простории. Доколку постои ризик, исклучете ја електричната енергија во домовите, се наведува во апелот упатен до граѓаните.

На социјалните мрежи се појавија видеа и фотографии од состојбата на терен, на кои се гледаат страотни сцени од поплавени улици и дворови. Обилните врнежи од дожд започнаа вчера во попладневните часови и продолжија во текот на ноќта, што доведе до излевање на атмосферските води во овој дел од градот.

Hazri kerga:Sevgul A. – foto Senco thaj Fatmir.

Taro Debar dji ko Zagreb, avdisutni djivdipnaski storija vakerela bash o manuśhipe thaj śukar resipe taro Ramazan Bajram.

Kerelape lafi basi o Ramzan, savo tano bijando ko Debar, avdive tano medicinako tehnićari ko Zagreb- manuś savo djivdinela bash peskiri profesija savi dikhelala sar misija.

Oleskiri buti nane lokhi: rakatutni buti, phare bukarne śartoja, sakova dakiko trubuj te dikhel pophuren thaj nasvale manushe, sa odova kerelapes manuśikane sajdipnaja thaj mangipnaja. Bash oleskiri profesionalno buti, della pestar sa, vov akala dive sa anavkerimo Šukrinkjerinaja(priznanie)sar majśUkar bukjarno, oleske si baro hośhipe(zadovolstvo) baripe, sostar sa resarela sar ikjerimo taro oleskere kolege thaj taro korkoro nasvale (pacientija).

Panda jekvar e asavke mesazoncar sikavelapes iranipe ko amaro narativ, vakerindor e Roma so si bukarne thaj mangena te kjeren pi buti.
————

Рамазан Бајрами, по потекло од Дебар, денес е медицински техничар во Загреб – човек кој секојдневно, тивко и посветено, ја живее својата професија како мисија. Неговата работа не е лесна: смени, ноќни дежурства и напорни услови, каде што секоја минута значи грижа, одговорност и човечки допир за оние на кои им е најпотребен.

Во тие тешки моменти, Рамазан не е само здравствен работник – тој е поддршка, надеж и сигурност за пациентите. Токму затоа, неговиот труд беше препознаен со признание за најдобар работник, награда која за него има посебна вредност, бидејќи доаѓа од довербата на колегите и благодарноста на пациентите. Нивните насмевки и зборови на благодарност се неговата најголема награда.

Овој успех ја надминува личната приказна. Тој е силна порака дека и Ромите имаат знаење, вредности и достоинство, и дека со чесна работа, дисциплина и срце можат да бидат столб на општеството. Рамазан Бајрами е доказ дека потеклото не одредува колку далеку можеш да стигнеш – туку колку си подготвен да дадеш од себе.

Неговата приказна е инспирација за младите и потсетник дека во време кога ни недостига човечност, токму таквите луѓе ја враќаат вербата во здравството и во општеството како целина.

Hazri kerga:Fatmir M.
Foto:Senat E.