47-годишна Елена, социјален работник, била неутрализирана односно стерилизирана против својата волја како млада жена. Таа е една од четирите Чешки Ромки кои се жртви на присилна стерилизација, кои тие ги раскажуваат своите приказни во претставата насловена „Приказни кои (никогаш) не започнуваат“.  Претставата премиерно беше изведена во Острава, град во Чешка со голема ромска заедница. Систематската стерилизација на жените Ромки без нивна целосна и информирана согласност со цел намалување на високите стапки на наталитет – беше државна политика во поранешна Чехословачка за време на комунизмот. Практиката беше официјално прекината во 1993 година, но според информациите на Европскиот центар за права на Ромите (ERRC), практиката продолжи и во текот на 1990-тите и 2000-тите години, последниот познат случај во Чешката Република  се случи во 2007 година. Повеќе од 10 години, Елена е активна во групата за жени Ромки кои го поставија ова прашање на агендата и успешно се бореа за да престане со присилната стерилизација во Чешка  Република. Тие исто така бараат компензација за она што им е направено. „Но, тука не станува збор само за пари. Тука станува збор за признавање дека нашите права се повредени “, вели  Елена.

47-beršengi Elena, socijalnikano bukarno sas neutralizirime ja pošukar vakerdo  sterilizirime mujal piri mangin  sar terni đhuvli.

Voj si jek tar štar đuvla Češkake Roma save sas viktimija (žrtve) tar na mangli serilizacija,  ola vakerna  pere nakhle vaktija  ani Teatreski performansa  savi sas anavkerdi ,, Paramis savi valani ten a ovella tavdipe nikana”  akaja Teatareski performansa kheldi sas ani dis Ostrava-Češka,  thaneste savo maj baro numero đjivdinena Roma.

Sistematikani steriliyacija  Romane đjuvlenge  bi olengiri sasti  informativnikano ikerkeripe  čhinavgapes  e uče pire tar nataliteto –savi sas  sar raštraki politika  tar čirutno  Čehoslovako  komunizmo.

Aso akaja praktika sas činavdi  ano 1993 berš, numa telal informacie tar ERRC, vakerlapes  akaja praktika tavdinga thaj đji ano 1990 ta, thaj 2000 –ta berša, aso sar paluno resaripe sas dikhlo  ano 2007 berš.

Pobuter tar 10 berša, Elena aktivno kerla buti e Romane đuvlensar  save čivena e asavke pučhina  ano pere agende  thaj šukareste marenapes mujal akava resipe te na kerelpes zorjaja sterilizacija e Romane đuvlenge ani Republika Češka.

Hazri kerga: Erđan M.-Roma Press

(Hramipe lendo thano tar  www.aljazeera.com)

Комитетите во Црна Гора не се сеќаваат на пратеникот Ром. Ова го потврди еден од пратениците со најдолг стаж, Миодраг Вуковиќ. „Се сеќавам, никогаш немаше членови на ромското население во Собранието“, вели Вуковиќ, заменик на владејачката Демократска партија на социјалистите (ДПС) во повеќе конгреси на црногорското собрание. „Многу е важно Црна Гора да ја почитува уставната определба дека станува збор за граѓанска држава. Мора да бидеме свесни дека во светот нема партии со национален карактер и практиката на организирање во ваков вид политички субјекти е одамна напуштена. Сите национални и етнички заедници треба да се вклучат во работата на граѓанските партии со кои ке споделуваат програмски политики “, вели Вуковиќ. Бидејќи организацијата што ја претставувам ги зближува младите интелектуалци од ромската заедница, забележувам дека ставот на образованите Роми е да бараат да се едуцираат Ромите за политичко учество и да се оспособат да бидат политички активни, а не да им се даде можност да имаат еден пратеник кој повторно, тие нема да бидат избрани од ромската заедница, туку ќе бидат назначени да ги претставуваат политичките интереси на другите партии на власт. Ако имаме овластено Роми кои се подготвени да бидат политички активни и да дејствуваат преку политичка партија, тогаш можеме да се надеваме дека ромската заедница ќе има вистински претставник кој не е подложен на манипулации и кој ќе ги застапува интересите на заедницата “, рече Бериша.

Komiteto tar  Crna Gora  vakerena na ikherena a ni piri godi kana olen sine olen prateniko Rom savo ka ikherel  I politika thaj aktiviymo e Romengo ani akaja raštra, vakerela jek tar bičalde savo isi ole maj baro vakti nakhlo ano Parlamento,  Miodrag Vukovik.

Me na ikherava ani miri godi kana e Romen sine olen deputati ano Khedipe,  but si importatno  i Crna Gora te sajdinel  e ustavesko vakeripe  kana kerlapes lafi te ovel dizutnengi Raštra.  Tadani valani te ačova ano amaro gogaveripe thaj te dika  ano sumnal so nane partie tar nacionalnikane karakteroja thaj praktike odolestar so valani sa e etnikane kedina  te oven olen than ano  pere đihanenge partie  savensar ka ulaven  pere programska politike vakerla, Vukovik.

Aso o Beriša vakerla, Organizacija savi me pretstavinava ola  kerela buti ano pašipe e terne intelektualconge tar Romani jekin, thaj o šarto tano savorengoro e terne educirime kadroja  rodena te kuven telal educiribe ano lejbe than politikani umal baš e Roma, thaj na te ovel o šajipe te den olen jek bičhaldo aso vov te na ovel ikherdo taj birimo tar Romani jekin, numa  vov te ovel đjeno tar disavi bari politikani partija kasa ulavela  i rađja, ano akava čhane  e Roma na mangena asavko bičhaldo.  E roma ačovena ano poro gndimos te delpes šajipa Romane bičhaldeske thaj vov te ovel avazimo   (glasimo ) korkoro tar i Romani jekin tar i Crna Gora, vakerla o beriša.

Pobuter drabaren ano Portal Udar.net

Hazri kerga-Roma Press

Според унгарскиот закон е задолжително  децата да одат на училиште од 6 до 16 години, кога станува збор за Ромската етничка заедница не сите деца во Унгарија имаат исти можности за образование. Како што е одамна познато на унгарската и пошироката европска јавност, децата Роми во Унгарија со години се жртви на систематска дискриминација, манифестирана со, меѓу другото, и континуирана сегрегација во училиштата. Инаку тие се најголемото етничко малцинство во Европа и самата Унгарија, каде – како што пренесува MinorityRight.org – меѓу 250.000 и 800.000 Роми сочинуваат 5-10% од вкупното население, унгарските Роми се жртви на екстремна сиромаштија, несоодветно домување, лошо здравје и ограничен пристап до социјални услуги. Веќе лошите услови за живот во Ромските заедници низ Унгарија се значително влошени со системскиот неуспех на образовниот систем, во кој 16% од Ромските деца не завршуваат основно училиште, а 63% средно училиште. Во споредба, кај општата популација, 1% од децата не завршуваат основно училиште, а 3% не завршуваат средно училиште. Од каде се зема во предвид големиот број на целосно сегрегирани училишта на кои присуствуваат Ромските деца, за ова говори аргументото  што станува појасна со тоа што ? Околу 61% од децата Роми одат во училиштата каде што сите или повеќето ученици се Роми.

Sar so vakerla e Ungarijako kanoni  thano hem valnutno sakova čhavoro te ovel kotor tar edukacijako sikhlovipe ano bershipe tar 6 đji 16 berša, numa kana kerlapes lafi  baš i Romani jekin  na astarela sa e čhaven o jekha jekipe  tar đajipa edukacijake procesoske.

Sar soj po čirla penđardo ani Ungarija thaj buvleder , e čhavore Roma ani Ungarija beršensar thane viktimija (žrtva) tar sistemikani diskriminacija , manifestirime  maškar o kontinuirime  segregacije ano sikhlovne.

Sar so vakerlapes  maj bari etnikani  kedin ani Evropa ačhovela i ponodorig e Roma, aso hem ani Ungarija  sar so vakerla ,,MinioritzRight.org,” legarela o numero maškar 250.000 thaj 800.000  milja Roma save ikergovena maškar 5 đji 10% taro perdo đihani, Ungarijake Roma thane viktimija ano bilačo đjivdipe tar olengo baro čhorolipe, kherutnipe baš đjivdipe,  ani Romani kedin upral Ungarija saveja bilačingovela o sastipe olengoro  thar o resipe đji  socijlanikane paketoja.

E but bilače šartoja đjivdipnaskere  e Romane kedinake ani Ungarija tane but bare numa kana kerlapes  tar edukacija lafi tadani  legarelapes 16% naroma save na agorkerena i fundavni sikhlovni, aso e Roma 63 %, e naroma maškarutni sikhlovni na agorkerena 3%, aso e Roma 61%.

Kana kerlapes paralela e uprune vakerde informacijensar  tadani  ikherlapes vi o argument sostar e Roma  upreder tar 61% kamena te oven  ano sikhlovne savende isi pobuter  sikhle Roma.

Hazri kerga Erđan M-Roma Pres lendo tar Phraliphen

Центарот  за жени  Ромки, кој го спроведува проектот за подобрување на позицијата на Ромите веќе има потпишано меморандум за соработка со полициското одделение во Лазаревац, Здравствениот дом и Центарот за социјална работа, демонстрирајќи ја сериозноста на овие институции во нивните цели да го направат Лазаревац подобро место за сите нас, без оглед на етничка или верска припадност. Проектот се спроведува со поддршка на ,,Care International” и е еден од петте одобрени на ниво на регионот, рече Слободанка Васиќ, претседател на Центарот за жени Роми, за РТВ ГЕМ. Акцијата на главната улица Лазаревац имаше за цел да го испита ставот на мнозинството население кога станува збор за состојбата и потребите на жените и девојчињата Роми. Минувачите на Главната улица, претставници на здруженијата, споделија прашалници со желба да работат заедно, за да се отстранат сите форми на дискриминација, рече Васиќ. Свесни сме дека Мионица и Уб немаат локален акционен план за подобрување на состојбата на Ромите, додека ГО Лазаревац веќе почнува да ги спроведува.

Centrumi baš đjuvla Roma , savo lingarela jek proekto  anavkerdo  lačharipe i pozicija e Romengiri  isi olen hramome memorandumi baš buthi kheripe e policijake  kotoreja ano Lazarevac, Sastipasko kher thaj o Centari  tar socijlanikano buthi kheripe, demonstriribnaja  o  čačikano buthi kheripe  tar akala institucie šhaj te anen pošukar barabutno đjivdipe savorengero numa hem e Romengoro ano Lazarevac.

Proekti  lingarelapes  ikheripnaja tar ,,Care international“ thaj thano jek tar  panđ mukhle proektoja ano nivo e regioneske, vakerela Slobodanka Vasik, presidenti tar Centari baš đjuvla Roma, baš media RTV GEM.

E Nankhle tar šerutno drom thaj e prestavnikoja tar  birađjakere organizacie, ulavena pumaro gndimos amensar  te šhaj savore te kera barabutne buti, thaj tadani salde agaar te čhinavenpes sa e forme tar diskriminacija  save kernapes upral amende, vakerla Vasik.  Đjanaja thaj ikheraja ani amari sama baš o Mionica thaj UB nane olen lokalnikano akciono plano baš lačharipe o sa ikheripe e Romengo, numa o GO Lazarevac tavdela te anel olen thaj te ikherel olen.

Hazri kerga: Neđmedin A-Roma Press-lendo Gem info