Ромите не се проблем во Македонија, туку граѓани со нерешени системски потреби.
Со децении зборат за интерграција на Ромите сите , а резултатите се минимални. Се трошат пари, се пишуваат стратегии, се пишуваат проекти, но суштината останува иста. Ромите немаме системска законска и континуирана застапеност таму каде што се носат одлуките. Време е да престанат со ад-хок решенија и да понудат траен државен механизам ЗАКОН НАМЕСТО ДОБРА ВОЈЛА.

Замислете само во 80 локални самоуправи по еден Ром вработен назначен како Советник за Ромски прашања и да се вработат по 1 Ром административец во следните институции во шалтер ПИОМ, УВМКР,МВР,УЈП,ЦЕНТРАЛЕН РЕГИСТЕР, ОСНОВЕН ГРАГАНСКИ СУД, ФЗОМ и по 1 ром админисративец во секоја од клиниките во државна болница сите овие лица заедно со сите ромски политички лидери независно позиција опозиција во една критичка тркалезна маса да работат за подобрување на услугите за ромите и ромската кауза после сето ова ако се случи сите роми задоволни, а политичките лидери уште повеќе ке бидат задоволни.

Еве ПЕДЛОГ и ПРЕДИЗВИК кој е јасен и остварлив со законско трајно решение:
“ДА СЕ ДОНЕСЕ ЗАКОН СО КОЈ СЕКОЈА ОПШТИНА ВО МАКЕДОНИЈА КЕ ИМА ЗАДОЛЖИТЕЛНО АНГАЖИРАН ЕДЕН РОМСКИ СОВЕТНИК ЗА РОМСКИ ПРАШАЊА СО ЈАСЕН МАНДАТ, НАДЛЕЖНОСТИ И ОДГОВОРНОСТИ”
Ова да не е проект, да не е донација или пак некоја партиска функција туку законска обврска на сите општини. Овој советник треба да биде платен и институционално признаен, да биде врска мегу ромската заедница и општината, да ги следи реалните проблеми домување, документи,образование, здравство вработување инфраструктура и да предлага решенија а не само да констатира проблеми.

Главен фактор за оваа идеа стане реалност се две клучни ромски политичари кои едниот е заменик министер за локална самоуправа другиот е министер за интеграција и имплементација на Стратегијата/Декадата за инклузија на Ромите со нивните надлежности и ингиренции кои ги имаат многу лесно и брзо можат ова да биде реалност.
Заменик министерот за локална самоуправа може да внесе посебна буџетска линија „Советници за ромски прашања во општините“ и да предложи:
• државно кофинансирање (50% држава – 50% општина),
• условување на средства со исполнување на оваа обврска.
Потоа да формира национална мрежа на општински советници, редовни координативни состаноци, заеднички извештаи и предлози.

Доколку владата и општината не финанцираат тогаш да се користи паметно средствата од министерството за интеграција и имплементација на Стратегијата/Декадата за инклузија на Ромите бидејки ова ни е многу поважно одколку да се асвалтира некоја улица во ромски населби иако знаеме дека некогаш се асвалтираат и на други места но сепак за сето ова ни треба владата да покаже добра војла и некој пратеник кој ке ја прифати идеата и ке поднесе предлог на амандман.
Ако државата навистина сака интерграција тогаш мора да прифати дека без Роми во институциите нема решенија за ромите. Време е за закон,сиситем и ромско прашање да се решава со Ромите, а не за Ромите.
Бидете Лидери без титула, така вечно ќе ве памтат!!

Aвтор:Неџмедин А.

(Ставовите објавени во рубриката-Колумни се гледиште на авторот,Рома Прес не сноси одговорност за содржината на истите)

Aвтор:Шерафедин С.

(Ставовите објавени во рубриката-Колумни се гледиште на авторот,Рома Прес не сноси одговорност за содржината на истите)

Во последните години се почесто сме сведоци на медиуми што се претставуваат како „глас на Ромите“, како платформи што наводно работат исклучиво во интерес на ромската заедница. Но, кога ќе се загледаме подлабоко во нивната уредувачка политика и содржините што ги пласираат во етерот, се поставува прашањето: дали навистина зборуваат за Ромите или преку Ромите,за сопствени интереси?

Ромските медиуми имаат огромна одговорност. Тие треба да информираат, едуцираат и да бидат коректив на општеството, особено во средина каде што ромската заедница со децении е маргинализирана, оставена сама на себе. Наместо тоа, дел од нив се претворија во алатка за лична промоција, политички пазарења или финансиски интереси. Во јавноста се претставуваат како заштитници на правата на Ромите(манипулатори),а зад камерите функционираат како продолжена рака на центри на моќ.

Најголемиот проблем е што ваквото однесување ја злоупотребуваат довербата на заедницата. Кога медиум во етер говори за „напредок“, „поддршка“ и „успеси“, а во реалноста секојдневните проблеми на Ромите остануваат исти, сиромаштија, дискриминација,нееднаков пристап до образование и здравство, тогаш тој медиум не информира, туку манипулира. Молчeњето за овие теми е исто толку штетно колку и погрешното информирање.

Дополнително, ваквите медиуми често ги користат ромските приказни како средство за добивање проекти, донации или политички поени. Личните судбини стануваат бројки во извештаи, а проблемите како алатка за профит. Ромите се претставуваат како објект на помош, а не како активни субјекти со глас, став и право на критика.

Вистинскиот ромски медиум не смее да биде ничиј мегафон. Тој мора да биде независен, критичен и искрен, дури и кога тоа не им одговара на оние што го финансираат или поддржуваат. Работата во интерес на Ромите не се докажува со декларации во етер, туку со храброст да се поставуваат непријатни прашања и да се зборува вистината.

Затоа, време е да се прашаме: кому му служат ромските медиуми денес? Ако одговорот не е „на заедницата“, тогаш тие ја промашиле својата суштина.

Aвтор:Неџмедин А.

(Ставовите објавени во рубриката-Колумни се гледиште на авторот,Рома Прес не сноси одговорност за содржината на истите)

Погледот на јавните изјави на бројни ромски организации и некои ромски политичари открива повторувачка мантра: Единство. Солидарност. Силен, обединет фронт против дискриминацијата и за правата на најголемото малцинство во Европа. Зборовите се моќни, апелите за заедничка борба против честопати непријателски општествен контекст се емотивни и оправдани. Но, секој што ќе погледне зад сцената на ова инсценирано единство наидува на вознемирувачка слика на фрагментација, лични борби за моќ и длабоко вкоренето лицемерие.

Додека сликата за „ромска заедница“ се негува однадвор, реалноста е сосема поинаква: пејзаж карактеризиран со ситен национализам, меѓусебно поткопување и остра конкуренција за финансирање, политичко влијание и медиумско присуство. Наводните застапници на единството често се токму оние кои најефикасно сеат поделба. Тие не поттикнуваат омраза на очигледен, јавно видлив начин, туку суптилно: преку интриги, со дискредитирање на други претставници на Ромите, со тврдење дека се единствениот легитимен глас.

Овој двоен стандард е вистинскиот отров. Зад сцената, тие ги оцрнуваат проектите на други организации за да се осигурат дека самите се единствените приматели на финансирање. Тие создаваат сојузи со политички партии кои служат на лични позиции или предности повеќе отколку на самата кауза. И тие не ја препознаваат огромната внатрешна разновидност на Ромите – различни традиции, дијалекти, социјални потекла и национални контексти – како предност, туку како материјал за сопствена самопромоција. „Другиот“ тогаш повеќе не е оној што угнетува однадвор, туку ромскиот активист од другата организација кој се бори за нивните ресурси.

Трагедијата е што оние што страдаат се токму оние за кои треба да постојат сите овие институции: Ромите на основно ниво, кои се борат со секојдневна исклученост, невработеност и образовни недостатоци. Додека елитите зборуваат за „овластување“ во конференциските сали, луѓето на терен честопати немаат конкретна, неидеолошка поддршка. Енергијата што тече во внатрешните борби за моќ се губи во заедничката борба за подобри училишта, домување и против антициганизмот.

Оваа поделба на крајот им оди во прилог на надворешните противници. Поделеното малцинство е полесно да се игнорира или манипулира според принципот „раздели па владеј“. Кредибилитетот на целото движење страда кога неговите застапници самите го отелотворуваат она што го критикуваат во мнозинското општество: злоупотреба на моќ, непотизам и предавство на сопствените идеали.

Време е за безмилосна саморефлексија. Вистинското единство не започнува со неделните проповеди, туку со понизност, транспарентност и признавање дека борбата за достоинство и еднаквост е премногу важна за да се жртвува на егото на поединците. Ромите заслужуваат претставници кои ги поткрепуваат своите зборови со дела – во вистинска интеракција, а не само во изгледот.

Aвтор:Фатмир М.(Долар)

(Ставовите објавени во рубриката-Колумни се гледиште на авторот,Рома Прес не сноси одговорност за содржината на истите)

Ова не е опис ниту пак пишан материјал за историјата на Ромите. Ова е само една кратка порака до сите оние кои треба да ја разберат, а инспирирана од неодамна починат тивок херој од ромската заедница.

Историјата… ни кажува дека секој народ, секоја култура и секој човек имале своја улога во создавањето на светот во кој живееме денес. Таа ни покажува зошто се случиле одредени работи, како влијаеле на општеството и што можеме да научиме од нив. Таа е огледало во кое го гледаме минатото, но и водич што ни помага подобро да ја разбереме сегашноста и да ја градиме иднината.

Ајде уште еднаш…… За да биде запаметена како историја, не треба да биде запишана на хартија (книги или записи), бидејќи таа се пренесува и усно низ обичаи, традиции, легенди и песни. Усното пренесување на историјата е традиционално паметење.

Следно… ВАЖНО и алармантно.
Ромската култура е позната во светот, денес сè уште очигледна, скоро непроменета… создадена од многу одамна низ улиците по светот. Етикети… долични и недолични од пред многу векови, кои траат.
Низ историјата малкуте позитивни промени кои се направиле, дури и да се регистрираат на писмено и да стојат како факти, повторно победуваат сликите и првичните информации печатени или усно пренесени на ангро.

Во насока на сите сфери на делување, кон морал, кон идеали и вредности кои траат, промени има и ќе има и во иднина, но ако не се пренесуваат постојано како традиционален став, како печатен материјал — ТИЕ НЕ МОЖАТ ДА СТАНАТ ДЕЛ ОД ИСТОРИЈАТА НА ЕДЕН НАРОД ИЛИ ЗЕМЈА. Секој век, секоја епоха, од генерација на генерација, е преполна со нови случувања за сè и за секого, но и во секое време некој останува запаметен по своето вредно дело — вредно според стандардите на моралот, етиката и вредностите. Тој што сака да го велича својот народ, земја или било која општествена група — тој создава алатки да го запечати тоа како дел од неговата историја.

Ромската култура низ историјата остана позната по музиката, танцот, јазикот и по сите оние личности врзани со овие теми. И никој не вели дека ова не е морал. Но дали сметате дека отсуствуваат голем број легенди кои започнале да ги менуваат недоличните етикети? Дека некои и денес траат, а некои уморно заминуваат од овој свет без глас и забелешка — на наша срамота, драги мои. Велам “наш” срам — срам на целото поднебје во кое живееме заеднички, но и на групата на која тие личности припаѓаат.

Никогаш не е доцна, но и пред фактите и боговите молчат. Иднината на секој народ се менува со популаризирање на сопствената историја на ликови кои го дале својот живот и се посветиле на подобрување на животот на сопствениот народ. Кои гризеле кога им било тешко, ама стоеле со исправена глава како пример за идните генерации. Иднината со минимизирани стереотипи и предрасуди се менува со запис и популаризација на ликови кои се посветиле на борбата за менување на иднината на децата чии историја, освен музиката и танцот, е запечатена — а за ништо друго не се знае.

Никогаш не е доцна да создаваш историја која за било која генерација би била полезна. Ако историјата е основа за создавање било каква слика за еден народ и нација — зошто ГЛАСНО, ПОСТОЈАНО И ДОЛГО НЕ ЗБОРУВАМЕ ЗА НАШИТЕ ХЕРОИ, иако некои од нив тивко и скромно работеле?

Да не заборавиме… Или традиционално паметење, или пишана историја која вечно би траела. Изберете форма и менувајте ја иднината на вашите деца. Создавајте ликови и дела со академски, големи вредности. Моделите на идентификација и идолите не се само ликови од филмовите, туку и ликови од историјата.Не застанувај тука продолжи…….

Почивај во мир, драга моја Азбија!!!

Aвтор:м-р Елма Демировска

(Ставовите објавени во рубриката-Колумни се гледиште на авторот,Рома Прес не сноси одговорност за содржината на истите)